Monumenten-subsidies 2026: SIM, Woonhuissubsidie en BTW-regels

Voor een rijksmonument zijn er in 2026 twee aparte instandhoudings­regelingen via de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE): de Woonhuissubsidie voor monumenten met woonfunctie geeft 38% van onderhoudskosten (aanvraag 1 maart – 30 april), en SIM voor monumenten zonder woonfunctie geeft 30% (bedrijfsmatig), 50% (niet-bedrijfsmatig), 60–80% (archeologie) op basis van een 6-jarig instandhoudingsplan (aanvraag 1 februari – 31 maart). Beide regelingen dekken alleen instandhouding — verduurzaming loopt apart via SVOH/SVVE/ISDE en is gewoon stapelbaar zolang kostenposten gescheiden blijven. BTW op monument-onderhoud is in beginsel 21%, maar er zijn specifieke uitzonderingen.

Hieronder de volledige deepdive: wie komt in aanmerking, welke kosten zijn subsidiabel, BTW-behandeling, gemeentelijke regelingen en de combinatie met verduurzamings­subsidies.

Verschil Woonhuissubsidie en SIM in één tabel

Beide regelingen vallen onder RCE — niet RVO. Bron: RCE — Woonhuissubsidie en RCE — SIM.

Woonhuissubsidie 2026 — voor monumentaal woonhuis

Wie kan aanvragen?

• Particuliere eigenaren van een rijksmonument met woonfunctie.
• Eigenaar mag het pand zelf bewonen of verhuren.
• VvE's met monumentaal complex kunnen per appartement aanvragen via VvE-route.

NIET voor:

• Bedrijfsmatig gebruikte monumenten zonder woonfunctie → SIM.
• Provinciale of gemeentelijke monumenten zonder rijksbescherming.

Wat is subsidiabel?

Wat is NIET subsidiabel?

• Verduurzamings­maatregelen — gebruik daar­voor SVOH (verhuurd), SVVE (VvE) of ISDE (eigenaar-bewoner).
• Aanbrengen dakisolatie of zonnepanelen (zelfs op monument).
• Nieuwe badkamers, keukens, vloeren.
• Niet-monumentale installaties (CV, elektra, sanitair).
• Voorzetwanden, verzwaringen, uitdiepen kelder.
• Asbestsanering (apart traject).

Aanvraag­procedure

1. Onderhoud uitvoeren in voorgaand kalenderjaar (bijv. 2025-werk → aanvraag 2026).
2. Bonnen/facturen verzamelen met specificatie monumentaal werk.
3. Bij kosten >€70.000: inspectierapport opstellen door Monumentenwacht of vergelijkbare partij.
4. Aanvraag tussen 1 maart en 30 april via portaal RCE.
5. Beoordeling ±13 weken, daarna uitbetaling.
6. Bij overschrijding van budget: subsidie wordt evenredig verdeeld over alle aanvragen.

SIM 2026 — voor monument zonder woonfunctie

Subsidie­percentages

"Bedrijfsmatig" betekent dat er inkomsten worden gegenereerd uit het pand (verhuur aan onderneming, betaalde toegang, etc.). ANBI-status is geen automatisch "niet-bedrijfsmatig" — het draait om de feitelijke exploitatie.

Wat is subsidiabel?

Vergelijkbaar met Woonhuissubsidie maar voor niet-woonfunctie:

• Constructie­herstel, dak, dakgoten, fundering, gevels.
• Onderhoud monumentale installaties (orgels, klokken, monumentale CV-installaties).
• Herstel monumentale interieur­onderdelen.
• Plankosten en inspectie­rapportages.

Aanvraag­procedure

1. 6-jarig instandhoudings­plan opstellen — kostenraming, jaarlijkse planning, omschrijving werkzaamheden.
2. Aanvraag tussen 1 februari en 31 maart via portaal RCE.
3. Beoordeling ±13 weken.
4. Voorschot in twee tranches over 6 jaar.
5. Vaststelling na 6 jaar — definitieve afrekening op basis van werkelijk uitgevoerd werk.

BTW op monument-werk — 21%, met uitzonderingen

Onderhoud aan een rijksmonument is in beginsel belast met 21% BTW — er bestaat geen algemeen verlaagd tarief voor monumenten. De praktijk:

Praktisch advies: een monumentaal woonhuis profiteert van het 9%-arbeidstarief op schilder- en isolatiewerk (woning >2 jaar oud), het 0%-tarief op zonnepanelen, én van Woonhuissubsidie 38% over het monumentale instandhoudings­deel. Een commercieel monument zonder woonfunctie kent geen 9%-route en moet alle facturen tegen 21% verwerken — wel kan SIM tot 50% subsidie opleveren.

Bron: Belastingdienst — verlaagd 9%-tarief verbouwing en BTW-0% PV.

Stapelen — monument + verduurzaming

Cruciaal: Woonhuissubsidie en SIM dekken alleen instandhouding, niet verduurzaming. Voor verduurzamings­maatregelen op een monument geldt:

Voorbeeld — monumentaal grachtenpand Amsterdam (verhuurd, geen VvE):

Dezelfde factuurregel mag NIET dubbel worden ingediend — instandhoudings­regels en verduurzamings­regels moeten strikt gescheiden blijven in de aanvraag­onderbouwing.

Gemeentelijke regelingen — kort

Veel gemeenten hebben aanvullende potjes voor monumenten of beschermd stadsgezicht. De bedragen zijn bescheiden (€500–€5.000) maar wel stapelbaar met rijksregelingen.

• Amsterdam — monumenten­onderhoud-subsidie + Routekaart Aardgasvrij.
• Den Haag — Energiekrediet (lening) en Subsidie Particuliere Woningverbetering.
• Rotterdam — Energiebespaarfonds, lening 0% voor lage inkomens.
• Provincie Noord-Holland — Subsidie Verduurzaming Erfgoed.

Voor pandeigenaren met een portefeuille loont het om dit mee te nemen; voor losse panden weegt de administratielast vaak niet op tegen het bedrag.

Aanvraag­valkuilen — top 5

1. Aanvraag NA 30 april (Woonhuis) of 31 maart (SIM) — niet ontvankelijk, wachten tot volgend jaar.
2. Verduurzamings­kosten op monument-aanvraag geboekt → terugvordering.
3. Inspectie­rapport ontbreekt bij kosten >€70.000 (Woonhuissubsidie).
4. Niet-monumentale onderdelen (nieuwe badkamer, vloeren) als monumentaal opgevoerd → korting bij vaststelling.
5. 6-jarig SIM-plan zonder onder­bouwde planning → afwijzing.

Marktwaarde-impact monumenten

Bij een verhuurd monument werkt waarde-opbouw via twee assen: energielabel-stijging door verduurzaming → meer WWS-punten → hogere maximum­huur, en onderhouds­toestand door instandhouding. In de huidige BAR-verhouding (factor ±15× jaarhuur) levert iedere €50/maand huurverhoging een waarde-toename van €50 × 12 × 15 = €9.000 op. Een goed onderhouden monument behoudt zijn marktwaarde; achterstallig onderhoud straft zwaar bij taxatie. De combinatie Woonhuis­subsidie (38%) + SVOH maakt de businesscase voor verhuurd monumentaal vastgoed in 2026 historisch gunstig.

Strategie — wat doet Maxiko en wat verwijzen we door?

Maxiko levert de uitvoering: isolatie­werk, achterzet­ramen, voegwerk, schilder­werk, eventueel kozijn­herstel. Voor de Woonhuis- of SIM-aanvraag verwijzen we naar Monumenten­wacht of een gespecialiseerde restauratie­adviseur — de monumentale beoordeling vereist BRL ERM-kennis die wij bewust buiten ons aanbod laten. Voor de verduurzamings­subsidies (SVOH, SVVE, ISDE) doen we de aanvraag wel zelf via onze administratie­fee.

Volgende stap

Heb je een monument in verhuur en wil je weten welke combinatie Woonhuissubsidie + SVOH + Nationaal Warmtefonds het meeste oplevert? Lees ook SVOH-bedragen 2026, ISDE-subsidie 2026 voor verhuurders en het volledige stapelschema. Bekijk de pakketprijzen op /prijzen.